أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

213

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

را از دو جهت امتداد مىدهيم تا اين نيمهء افق را در دو نقطهء Z و C قطع كند ؛ سپس قوسهاى TBM و TeO را رسم مىكنيم ، و THS را قائم بر Be مىكشيم . نسبت جيب مسافت AB به جيب Ae متمّم عرض جرجانيّه ، همچند نسبت جيب زاويهء BeA نمايندهء اختلاف طول ميان رى و جرجانيّه است به جيب زاويهء ABe . پس چون جيب تمام عرض جرجانيّه را در جيب اختلاف طول آن با رى كه ؟ ؟ 48 ؟ 17 ؟ 6 است ضرب كنيم ، و حاصل IV 36 ؟ ؟ ؟ 55 ؟ ؟ 19 ؟ 30 279 را بر جيب مسافت ميان آنها يعنى ؟ ؟ 38 ؟ 31 ؟ 8 قسمت كنيم ، ؟ ؟ 41 ؟ 46 ؟ 32 كه جيب زاويهء ABe است به‌دست مىآيد . و نسبت اين جيب به جيب زاويهء قائمه THB ، همچند نسبت جيب HT است به جيب TB . پس چون نتيجهء تقسيم را در جيب مسافت ميان رى و جرجان يعنى ؟ ؟ 57 ؟ 13 ؟ 3 ضرب و حاصل ضرب IV 57 ؟ ؟ ؟ 13 ؟ ؟ 18 ؟ 57 105 را بر جيب كلّى تقسيم كنيم ، ؟ ؟ 57 ؟ 45 ؟ 1 كه جيب TH است به‌دست مىآيد ؛ قوس نظير اين جيب ؟ ؟ 12 ؟ 41 ؟ 1 است و قوس متمّم HS آن ؟ ؟ 48 ؟ 18 ؟ 88 . و جيب آن ؟ ؟ 26 ؟ 58 ؟ 59 . و نسبت جيب BZ به جيب BM كه متمّم BT است ، همچند نسبت جيب ربع ZH است به جيب HS . متمّم BT برابر است با ؟ ؟ 22 ؟ 54 ؟ 86 كه جيب آن ؟ ؟ 46 ؟ 54 ؟ 59 است ، پس جيب BM را در جيب كلّى ضرب و حاصل ؟ ؟ 0 ؟ 46 3594 را بر جيب HS قسمت مىكنيم ، تا جيب BZ برابر ؟ ؟ 20 ؟ 56 ؟ 59 به‌دست آيد كه قوس نظير آن ؟ ؟ 57 ؟ 24 ؟ 87 است و متمّم BH آن ؟ ؟ 3 ؟ 35 ؟ 2 ؛ تفاضل ميان BH و متمّم عرض رى يعنى ؟ ؟ 18 ؟ 50 ؟ 51 همان قوس He است و متمّم اين تفاضل يعنى eC مىشود ؟ ؟ 42 ؟ 9 ؟ 38 كه جيب آن ؟ ؟ 22 ؟ 4 ؟ 37 است . نسبت اين جيب به جيب eO ، همچند نسبت جيب CH است به جيب HS ؛ پس چون جيب eC را در جيب HS ضرب و حاصل IV 32 ؟ ؟ ؟ 9 ؟ ؟ 55 ؟ 23 2223 را بر جيب كلّى تقسيم كنيم ، خارج قسمت ؟ ؟ 24 ؟ 3 ؟ 37 به‌دست مىآيد كه جيب eO است و قوس نظير آن يعنى ؟ ؟ 33 ؟ 8 ؟ 38 عرض جرجان است ، چه متمّم متمّم اين عرض يعنى eT است كه اندازهء آن ؟ ؟ 27 ؟ 51 ؟ 51 و جيب آن ؟ ؟ 19 ؟ 12 ؟ 47 است .